جامعه ایثارگری در ارزیابی و بهبود عملکرد بنیاد نقش مستقیم خواهد داشت/ بنیاد شهید و امور ایثارگران، پایلوت اجرای طرح ملی «هدا» شد  

دکتر محمدرضا حصاری، معاون رئیس امور مدیریت عملکرد سازمان اداری و استخدامی کشور و ارزیاب ارشد بنیاد شهید و امور ایثارگران، در گفت‌وگو با خبرنگار نوید شاهد به تشریح اهداف، ضرورت‌ها و مراحل اجرای طرح «هدا» پرداخت و اظهار داشت: ارزیابی عملکرد بنیاد شهید و امور ایثارگران در دو بخش شاخص‌های عمومی و اختصاصی در حال انجام است و خوشبختانه بررسی‌ها نشان می‌دهد این نهاد، با وجود شرایط خاص کشور و محدودیت‌هایی که بر روند معمول فعالیت دستگاه‌های اجرایی تأثیر گذاشته است، در بسیاری از شاخص‌های عملکردی مسیر مناسبی را طی می‌کند.

وی افزود: همراهی با بنیاد شهید و امور ایثارگران در فرآیند ارزیابی عملکرد، این فرصت را فراهم کرده است که علاوه بر بررسی شاخص‌ها و نتایج کمی، ظرفیت‌ها، چالش‌ها و مسائل تخصصی این مجموعه نیز با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد. عملکرد بنیاد در سال گذشته و سال جاری، به‌ویژه با در نظر گرفتن شرایط موجود، بیانگر تلاش مستمر این مجموعه برای انجام مأموریت‌ها و ارائه خدمات به خانواده‌های معظم شهدا و ایثارگران است.

ضرورت بازنگری در رویکردهای سنتی ارزیابی عملکرد

حصاری با بیان اینکه الگوهای ارزیابی عملکرد باید متناسب با تحولات و نیازهای روز جامعه تکمیل شوند، گفت: ارزیابی عملکرد دستگاه‌های اجرایی نباید صرفاً به بررسی مستندات اداری، گزارش‌های سازمانی و شاخص‌های از پیش تعیین‌شده محدود بماند. این مؤلفه‌ها ضروری هستند، اما برای دستیابی به تصویری دقیق، واقعی و جامع از عملکرد یک دستگاه، باید نظر دریافت‌کنندگان خدمات و ذی‌نفعان اصلی آن دستگاه نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: بر همین اساس، در سازمان اداری و استخدامی کشور این موضوع مطرح شد که چگونه می‌توان رویکرد موجود در ارزیابی عملکرد را تکمیل کرد و به مدلی رسید که در کنار بررسی‌های کارشناسی و سازمانی، دیدگاه‌ها، تجربه‌ها و ارزیابی‌های مردم و جامعه هدف را نیز در فرآیندی هدفمند و نظام‌مند به کار گیرد.

معاون رئیس امور مدیریت عملکرد سازمان اداری و استخدامی کشور تصریح کرد: حضور مردم زمانی می‌تواند به بهبود عملکرد دستگاه‌ها کمک کند که در قالب سازوکاری مشخص، کارشناسی‌شده و قابل پیگیری سازمان‌دهی شود. هدف ما این است که مشارکت ذی‌نفعان از بیان پراکنده مشکلات فراتر برود و به فرآیندی منظم برای احصای مسائل، تعیین اولویت‌ها، پیشنهاد راهکار، رصد اقدامات و ارزیابی نتایج تبدیل شود.

بنیاد شهید؛ نخستین دستگاه اجرایی طرح «هدا»

حصاری درباره علت انتخاب بنیاد شهید و امور ایثارگران به‌عنوان نخستین دستگاه مجری این طرح گفت: در بررسی‌های صورت‌گرفته به این نتیجه رسیدیم که بنیاد شهید، به دلیل ویژگی‌های مأموریتی و برخورداری از جامعه هدفی خاص، شریف و برخوردار از تجربه‌های متنوع، ظرفیت مناسبی برای اجرای آزمایشی این الگو دارد. خانواده‌های معظم شهدا، جانبازان، آزادگان و دیگر گروه‌های جامعه ایثارگری، به‌صورت مستقیم با خدمات بنیاد ارتباط دارند و در نتیجه می‌توانند ارزیابی دقیق و ملموسی از کیفیت خدمات، فرآیندها، موانع و نیازهای موجود ارائه کنند.

وی افزود: جامعه هدف بنیاد شهید تنها دریافت‌کننده خدمات نیست؛ در میان این جامعه، افراد متخصص، صاحب‌نظر، باتجربه و آشنا با سازوکارهای اداری و اجرایی حضور دارند که افزون بر شناخت مسائل، برای بسیاری از مشکلات نیز ایده و راهکار دارند. طرح «هدا» بستری ایجاد می‌کند تا این ظرفیت به شکلی سازمان‌یافته در مسیر اصلاح فرآیندها، ارتقای کیفیت خدمات و بهبود عملکرد بنیاد به کار گرفته شود.

ارزیاب ارشد بنیاد شهید و امور ایثارگران اظهار کرد: انتخاب بنیاد به‌عنوان دستگاه پایلوت به این معناست که تجربه اجرای طرح، چالش‌های احتمالی، نقاط قوت و میزان اثربخشی آن به‌دقت ثبت و ارزیابی خواهد شد. در صورت موفقیت‌آمیز بودن این تجربه، نتایج به دست آمده می‌تواند مبنایی برای توسعه این الگو در دیگر دستگاه‌های اجرایی کشور باشد.

«هدا»؛ حلقه ارتباطی میان ارزیابان، دستگاه اجرایی و جامعه هدف

حصاری در تشریح عنوان و ساختار طرح بیان کرد: عنوان «هدا» از عبارت «هیئت‌های دیده‌بان ارزیابی عملکرد» گرفته شده است. اعضای این هیئت‌ها از کارکنان بنیاد شهید و امور ایثارگران نخواهند بود، بلکه از میان افراد واجد صلاحیت، خبره و آشنا با مسائل جامعه هدف انتخاب می‌شوند. استقلال اعضا از ساختار اداری بنیاد، یکی از ویژگی‌های مهم این طرح است و کمک می‌کند مسائل و فرآیندها از زاویه دید دریافت‌کنندگان خدمات نیز بررسی شود.

وی تأکید کرد: این استقلال به معنای تقابل با دستگاه اجرایی یا ایجاد ساختاری موازی با بنیاد نیست. هیئت‌های دیده‌بان در چارچوبی مشخص و با رویکردی کارشناسی، تعاملی و مشورتی فعالیت خواهند کرد و قرار است در کنار بنیاد و سازمان اداری و استخدامی کشور، به شناسایی مسائل و بهبود فرآیندها کمک کنند.

معاون رئیس امور مدیریت عملکرد سازمان اداری و استخدامی کشور افزود: اعضای هیئت‌های دیده‌بان به‌عنوان بازوان مشورتی سازمان اداری و استخدامی کشور عمل خواهند کرد. آنان مسائل موجود در حوزه خدمت‌رسانی به جامعه هدف را احصا می‌کنند، پس از بررسی‌های کارشناسی به اولویت‌بندی آنها می‌پردازند و با هماهنگی بنیاد، روند رسیدگی و اقدامات اصلاحی را رصد خواهند کرد.

وی ادامه داد: فرآیند فعالیت هیئت با شناسایی مسئله پایان نمی‌یابد؛ بلکه پس از طرح و اولویت‌بندی موضوعات، باید مشخص شود دستگاه مربوط برای حل مسئله چه برنامه‌ای دارد، اقدامات پیش‌بینی‌شده تا چه اندازه اجرا شده و آیا اجرای آنها به نتیجه مورد انتظار و بهبود ملموس خدمات منجر شده است یا خیر. به این ترتیب، «هدا» یک ساختار صرفاً نظارتی یا گزارش‌محور نیست، بلکه بر پیگیری چرخه کامل مسئله، از مرحله شناسایی تا سنجش نتیجه، تمرکز دارد.

حرکت از ارزیابی مستندمحور به ارزیابی مسئله‌محور

حصاری با اشاره به رویکرد اصلی این طرح گفت: یکی از اهداف مهم «هدا»، تقویت ارزیابی مسئله‌محور است. در ارزیابی‌های متعارف، ممکن است دستگاهی مستندات کامل و گزارش‌های قابل قبولی ارائه کند، اما بخشی از جامعه هدف همچنان با مسئله‌ای مشخص در دریافت خدمات مواجه باشد. حضور نمایندگان جامعه هدف کمک می‌کند فاصله احتمالی میان گزارش‌های اداری و تجربه واقعی مخاطبان خدمات بهتر شناسایی شود.

وی اضافه کرد: ترکیب ارزیابی‌های رسمی و شاخص‌محور با مشاهده و تجربه میدانی ذی‌نفعان، می‌تواند تصویر جامع‌تری از وضعیت عملکرد دستگاه ارائه دهد. در این الگو، هم مستندات، آمار و شاخص‌های رسمی اهمیت دارند و هم کیفیت دسترسی به خدمات، نحوه اجرای فرآیندها، مسائل پرتکرار و میزان رضایت و اثربخشی خدمات مورد توجه قرار می‌گیرند.

ارزیاب ارشد بنیاد شهید و امور ایثارگران تصریح کرد: هر موضوع مطرح‌شده در این هیئت باید بر پایه شواهد، اطلاعات معتبر و شناخت تخصصی بررسی شود. قرار نیست صرفاً مجموعه‌ای از درخواست‌ها یا گلایه‌های پراکنده گردآوری شود؛ بلکه مسائل باید دسته‌بندی، تحلیل و بر اساس اهمیت، گستره اثرگذاری، فوریت و امکان حل، اولویت‌بندی شوند.

تدوین و تأیید دستورالعمل‌های اجرایی طرح

حصاری درباره اقدامات انجام‌شده برای اجرای طرح توضیح داد: فاز نخست طرح به تدوین دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های مورد نیاز اختصاص داشت. این مرحله با مشارکت کارشناسان و خبرگان انجام شد و اسناد تهیه‌شده نیز در معاونت حقوقی سازمان اداری و استخدامی کشور مورد بررسی قرار گرفت و تأیید شد.

وی افزود: تدوین چارچوب حقوقی و اجرایی از این جهت اهمیت داشت که حدود وظایف، نحوه انتخاب اعضا، چگونگی طرح و بررسی مسائل، ارتباط هیئت با بنیاد و سازمان اداری و استخدامی و همچنین سازوکار رصد و ارائه گزارش‌ها به‌صورت روشن مشخص شود. فعالیت هیئت‌های دیده‌بان باید بر پایه ضوابط معین باشد تا هم استقلال نظر اعضا حفظ شود و هم تعامل منظم و سازنده‌ای میان آنها و دستگاه اجرایی شکل گیرد.

وی عنوان کرد: پس از اتمام مرحله تدوین و تأیید دستورالعمل‌ها، طرح وارد فاز شناسایی و انتخاب اعضا شده است. در این مرحله تلاش می‌شود افرادی انتخاب شوند که افزون بر شناخت مسائل جامعه ایثارگری، از دانش، تجربه، توان تحلیل و نگاه ملی برخوردار باشند و بتوانند مسائل را دقیق، منصفانه و بر پایه اولویت‌های واقعی بررسی کنند.

استفاده از ظرفیت تشکل‌های ایثارگری برای انتخاب اعضای هیئت

معاون رئیس امور مدیریت عملکرد سازمان اداری و استخدامی کشور با اشاره به ظرفیت تشکل‌های شاهد و ایثارگر گفت: طبق اطلاعات ارائه‌شده، نزدیک به ۳۰۰ تشکل در حوزه‌های مختلف مرتبط با بنیاد شهید و امور ایثارگران فعالیت دارند. این تشکل‌ها طی سال‌های متمادی، برخی در حدود ۱۰ تا ۱۵ سال، تجربه فعالیت تخصصی و ارتباط مستمر با بخش‌های گوناگون جامعه هدف را به دست آورده‌اند.

وی افزود: وجود این شبکه گسترده و منظم از تشکل‌ها، فرصت ارزشمندی برای شناسایی افراد متخصص، مورد اعتماد و آشنا با مسائل جامعه هدف فراهم کرده است. به همین دلیل از مسئولان بنیاد درخواست کردیم جلسه‌ای با نمایندگان تشکل‌ها برگزار کنند تا ابعاد طرح برای آنان تبیین و زمینه دریافت دیدگاه‌ها و معرفی افراد واجد شرایط فراهم شود.

حصاری خاطرنشان کرد: پس از معرفی افراد، سوابق و رزومه‌های آنان مورد بررسی قرار خواهد گرفت و بر اساس معیارهای پیش‌بینی‌شده، تعدادی از افراد برای عضویت در هیئت دیده‌بان تخصصی ارزیابی عملکرد بنیاد انتخاب خواهند شد. هدف این است که ترکیب هیئت از توان تخصصی، تجربه میدانی، شناخت واقعی از جامعه هدف و قدرت ارائه راهکار برخوردار باشد.

وی تأکید کرد: در انتخاب اعضا باید به تنوع مسائل و گروه‌های مختلف جامعه ایثارگری توجه شود تا هیئت بتواند تصویری جامع از نیازها و چالش‌های موجود ارائه کند. اعضای هیئت باید بتوانند از سطح مسائل فردی عبور کنند و موضوعاتی را شناسایی کنند که اصلاح آنها به بهبود فرآیندها و ارتقای کیفیت خدمات برای بخش گسترده‌تری از جامعه هدف منجر شود.

احکام اعضا صادر و نخستین جلسه هیئت تشکیل می‌شود

حصاری درباره زمان‌بندی اجرای مرحله بعدی طرح گفت: برنامه‌ریزی بر این اساس انجام شده است که فرآیند بررسی و انتخاب افراد در مدت حدود ۱۵ روز به نتیجه برسد. پس از نهایی‌شدن اسامی، احکام اعضا صادر خواهد شد و نخستین جلسه هیئت دیده‌بان تخصصی ارزیابی عملکرد بنیاد شهید و امور ایثارگران تشکیل می‌شود.

وی ادامه داد: در جلسات اولیه، چارچوب فعالیت هیئت، مأموریت‌ها، اولویت‌های کاری و شیوه تعامل با بخش‌های مختلف بنیاد مشخص خواهد شد. پس از آن، اعضا وارد مرحله احصا و دسته‌بندی مسائل می‌شوند و موضوعات اولویت‌دار برای بررسی و پیگیری در دستور کار قرار خواهند گرفت.

معاون رئیس امور مدیریت عملکرد سازمان اداری و استخدامی کشور گفت: فعالیت این هیئت باید به تولید گزارش‌های دقیق، مستند و قابل استفاده در تصمیم‌گیری منجر شود. گزارش‌ها تنها نباید به بیان مسئله محدود باشند، بلکه لازم است ابعاد هر موضوع، گروه‌های تحت تأثیر، علل شکل‌گیری، اقدامات انجام‌شده، موانع موجود و راهکارهای پیشنهادی نیز در آنها مورد توجه قرار گیرد.

نخستین خروجی «هدا» تا پایان سال ۱۴۰۵ ارائه می‌شود

حصاری با اشاره به افق زمانی اجرای طرح اظهار کرد: طرح «هدا» در سال ۱۴۰۵ به‌صورت آزمایشی در بنیاد شهید و امور ایثارگران اجرا خواهد شد و پیش‌بینی می‌شود نخستین خروجی جامع هیئت تا پایان سال ارائه شود. در این مدت، مسائل منتخب بررسی و فرآیند رسیدگی به آنها رصد می‌شود تا بتوان درباره میزان کارآمدی الگوی طراحی‌شده قضاوت دقیقی داشت.

وی افزود: نتایج اجرای طرح پس از جمع‌آوری و مستندسازی، در سازمان اداری و استخدامی کشور بررسی خواهد شد و گزارش نهایی برای اطلاع و تصمیم‌گیری در اختیار مقامات ارشد و ریاست‌جمهوری قرار می‌گیرد. این گزارش، هم وضعیت مسائل بررسی‌شده در بنیاد را منعکس خواهد کرد و هم میزان اثربخشی مدل مشارکت جامعه هدف در ارزیابی عملکرد را نشان خواهد داد.

وی ادامه داد: اگر تجربه اجرای پایلوت در بنیاد شهید موفق باشد و بتواند به شناسایی دقیق‌تر مسائل، اصلاح فرآیندها و ارتقای کیفیت خدمات کمک کند، تلاش خواهیم کرد این الگو با استفاده از تجربیات مرحله آزمایشی، در سایر دستگاه‌های اجرایی کشور نیز اجرا شود.

ارزیاب ارشد بنیاد شهید و امور ایثارگران تأکید کرد: هدف نهایی این طرح، افزایش تعداد جلسات یا تولید گزارش‌های بیشتر نیست؛ بلکه باید نتیجه آن در بهبود واقعی عملکرد دستگاه و کیفیت خدمات دریافتی جامعه هدف مشاهده شود. ارزش هر سازوکار ارزیابی زمانی مشخص می‌شود که یافته‌های آن به تصمیم‌گیری بهتر، اصلاح فرآیندها، رفع موانع و حل مسائل اولویت‌دار منجر شود.

حصاری افزود: مشارکت جامعه هدف، اگر در چارچوبی تخصصی و نظام‌مند انجام شود، می‌تواند کیفیت تصمیم‌سازی را افزایش دهد.

وی با بیان اینکه اجرای مطلوب طرح نیازمند همکاری همه بخش‌های مرتبط است، گفت: سازمان اداری و استخدامی کشور، بنیاد شهید و امور ایثارگران، تشکل‌های شاهد و ایثارگر و اعضای منتخب هیئت باید با رویکردی هماهنگ و مسئله‌محور در کنار یکدیگر قرار گیرند. تعامل سازنده میان این بخش‌ها می‌تواند طرح «هدا» را به تجربه‌ای مؤثر در حوزه ارزیابی مشارکتی تبدیل کند.

معاون رئیس امور مدیریت عملکرد سازمان اداری و استخدامی کشور در پایان خاطرنشان کرد: امیدواریم اجرای این طرح در بنیاد شهید و امور ایثارگران، ضمن تقویت ارتباط میان نظام ارزیابی و جامعه هدف، به شناسایی شفاف‌تر مسائل، اولویت‌بندی دقیق‌تر نیازها و پیگیری مؤثرتر اقدامات اصلاحی منجر شود و الگویی قابل توسعه برای سایر دستگاه‌های اجرایی کشور در اختیار قرار دهد.

انتهای پیام/